Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin 90. Yılı Kutlu Olsun

<div> Mavi Vatan'ın İlk Atılan Kurşunu </div> Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin 90. Kutlu Yılı Bir millet düşünün ki, küllerinden doğmuş, düşmanı denize dökmüş, ama mücadelesini orada bitirmemiştir. Silahla kazanılan her karış toprağın, şimdi kalemle, hukukla, akılla ve inatla masada da savunulması gerektiğini bilen bir millet... İşte bu satırlar, o milletin, kendi sularında, kendi kaderine sahip çıkma destanının bir bölümüdür. Adını aldığı şanlı mücadeleye sahne olan, ulusumuzun var oluşunu yeniden sarsılmaz, gerçekçi ve kesin temellere oturtan Kurtuluş Savaşımızın zaferiyle, milletimize masada da bir mücadele şansı tanınmıştır. Dökülen her damla terin, verilen her canın, her çabanın; geri alınamaz, değiştirilemez ve yenilenemez bir sözleşmeye dönüşmesi, ilelebet sürecek bir zaferin resmî tacı olarak, ulularımız tarafından Lozan'da gerçekleştirilmiştir. Ne var ki zafer, o gün için henüz tam değildi. Yaşadığımız toprakların en stratejik noktası, en kıymetli mücevheri olan Boğazlarımız üzerine ilk söz orada söylenmiş, fakat bu ilk sözde, ne yazık ki bir silahsızlandırma kararı çıkmıştır. Vatanın kalbinde, yabancı gözler nöbet tutmaya başlamıştır. Eş zamanlı olarak kurulan "Boğazlar Komisyonu" ile, egemenliğimizin adının anıldığı, fakat henüz tam olarak teslim alınamadığı, sabrın ve bekleyişin devam ettiği bir dönem başlamıştır. Ancak bilinmelidir ki, bu millet için "bekleyiş", asla "vazgeçiş" anlamına gelmemiştir. Boğazlar'ın egemenliği meselesini yalnızca tek bir coğrafi bölgenin dar sınırları içinde görmek, bu davanın büyüklüğüne yapılmış bir haksızlık olur. Bu mesele, bugün gönlümüzde ve aklımızda taşıdığımız, milli davamız kabul ettiğimiz Mavi Vatan'ın ayrılmaz, kopmaz bir parçasıdır. Bugün haklı gerekçelerle önümüze koyduğumuz Mavi Vatan ülküsünün en değerli mücevheri olan Boğazlarımız, o günlerde henüz yalnızca Lozan Sözleşmesi ile silahsızlandırılmış ve çok uluslu bir komisyonun insafına bırakılmış durumdaydı; daha kesin, daha keskin, daha tartışılmaz adımların atılması şarttı — ve millet, bu adımları atmaya azimliydi. İşte tam bu bekleyişin ortasında, kader bir kez daha bu genç Cumhuriyeti sınadı. 2 Ağustos 1926 gecesi, Midilli açıklarında, kendi öz sularımızda, Ege'nin karanlık dalgaları arasında, tarihe Bozkurt-Lotus Davası olarak geçecek olan acı ve vahim bir hadise yaşandı. Bir gemi battı, sekiz evladımız şehit düştü. Ama bu acı, milletin onurunu diri tutan bir kıvılcıma dönüştü. Türk sularında, Türk evlatlarının canına mal olan bu hadisenin yargısının kendi topraklarımızda, kendi mahkemelerimizde görülmesi, dimdik ve tereddütsüz   talep edildi. Mesele, Uluslararası Daimi Adalet Divanı'nın önüne taşındı; ve genç Cumhuriyetin davasını savunmak için ortaya, sonradan bizzat "Bozkurt" soyadını taşıyacak olan Adalet Bakanımız Mahmut Esat Bey çıktı. Onun ağzından dökülen şu sözler, bu milletin o günkü ruhunu, bugün de bize miras kalan o çelik iradeyi özetler: "Müsaade ederseniz davamızı ben müdafaa edeyim. Kaybedersem memlekete bir daha dönmem. Fakat kazanacağız." Ve kazandık. Divan'ın 6'ya 6 eşit bölünen oylaması, ancak Divan Başkanı'nın kullandığı belirleyici oyla lehimize sonuçlandı — bu, tesadüfün değil, hakkın, haklılığın ve inancın kazandığı bir zaferdir. İlk büyük uluslararası hukuk zaferimizle, kapitülasyoncu zihniyete karşı, koskoca bir Avrupa devletinin karşısında hukuki eşitliğimiz ve haklılığımız tüm dünyaya, en yüksek yargı kürsüsünden ilan edilmiş; bu onurlu direniş tarihe "Lotus ilkesi" olarak kazınmıştır. Artık dünya biliyordu: bu millet, ne kılıçta ne kalemde, ne denizde ne masada asla eğilmeyecekti. Hudutlarımızı ve onun değişmez, vazgeçilmez bir parçası olan deniz sınırlarımızı, egemenlik hakkımızla doğrudan içeren bu sıralı gelişmeler ve zorlu kazanımlar sonrasında, artık tam zaferi taçlandıracağımız o büyük an gelip çatmıştı. Uluslararası mahkeme koridorlarında egemenliğini ve sahip olduğu eşit hakları bizzat ispatlamış olan genç Cumhuriyetimizin evlatları, bu kez masada, diplomasi cephesinde, tam egemenliği geri almak için topyekûn bir mücadeleye giriştiler. 22 Haziran – 20 Temmuz 1936 tarihleri arasında süren, her satırı meşakkatle, sabırla, azimle örülen çabanın sonucunda; 29 madde, 4 ek ve bir protokolden oluşan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, şanlı ve hakkımız olan amaçlarımıza tam uygun şekilde, tarihe altın harflerle yazılarak imzalandı. İmza gecesi, şanlı ordumuzun 30.000 mensubu, sessiz fakat kararlı adımlarla Boğazlar bölgesine girdi — bu, sadece askeri bir hareket değil, bir milletin, kendi öz vatanının kalbine, kendi elleriyle, kendi bayrağıyla yeniden ve sonsuza dek sahip çıkışının, egemenliğin fiilen teslim alınışının ölümsüz sembolüydü. 15 Ağustos 1936 tarihiyle birlikte yeni rejim fiilen uygulamaya konuldu; Boğazların askeri savunması ve idaresi, tartışmasız ve kayıtsız şartsız tamamen Türkiye'ye geçti. Geçici bir düzenleme olarak kurulduğu bizzat tescillenen o uluslararası Boğazlar Komisyonu, tarihin tozlu sayfalarına, bir daha geri dönmemek üzere gömüldü. Sözleşme için öngörülen süre yaklaşık 20 yıl olsa da geçiş serbestliği ilkesi süresiz kılınmıştı — sanki tarih, bu zaferin sıradan bir anlaşma olmadığını, çağları aşacak bir mirasa dönüşeceğini o gün önceden biliyordu. Günümüze gelindiğinde, şanlı 90. yılını gururla kutladığımız bu sözleşme hâlâ dimdik, hâlâ yürürlükte; tarihin en uzun ömürlü uluslararası anlaşmalarından biri olma şerefine nail olmuş, olmaya da sonsuza dek devam edecektir. Nitekim daha dün denecek kadar yakın bir tarihte, 2022'de, kıtamızın doğusunda savaş rüzgârları eserken, bu aziz sözleşmenin hükümlerine dayanarak Boğazlarımızı savaşan tarafların gemilerine kapatan yine bu millet olmuştur — Montrö, 90 yıl sonra bile, bir kâğıt parçası değil, diri ve keskin bir egemenlik kılıcı olarak elimizdedir. İlk olarak 14 Haziran 2006'da düzenlenen bir sempozyumda cesurca dile getirilen Mavi Vatan fikri, bugün artık bir söylem olmaktan çıkmış; milletin iliklerine işlemiş, kalıcılığı tartışılmaz, vazgeçilmez milli bir dava haline gelmiştir. Bozkurt'un karanlık ve acı sularında başlayan o hukuk mücadelesi, bugün Karadeniz'den Ege'ye, Ege'den Doğu Akdeniz'e kadar uzanan, tüm mavi hudutlarımızda kesintisiz sürdürdüğümüz bu büyük davaya kadar uzanmıştır. Egemenliğimizin en kesin, en sarsılmaz anahtarı olarak Montrö Sözleşmesi ile kalbimize kazıdığımız bu egemenlik hakkıyla Boğazlar, Denizcilik ülkümüzün tartışılmaz, hiçbir bedelle vazgeçilmeyecek, en kritik ve en kıymetli mücevheri olmuştur — öyle de kalacaktır, ilelebet. Bu vesileyle, GEMİMO Yönetimi olarak; ulusumuzun yürürlükte olan en değerli, en onurlu denizcilik sözleşmesinin 90. yılını, yüreğimizin en derin köşesinden gelen bir gururla, coşkuyla ve şükranla kutluyoruz. Bunu yapmak, geçmişimize duyduğumuz sonsuz şükranın, geleceğe bıraktığımız emanetin bir gereği, kutsal bir görevimizdir. Bilinsin ki, mavi hudutlarımızdaki bu kutlu nöbet, dün nasıl Bozkurt gemisinin seyrettiği sularda, Lozan'ın masasında, Montrö'nün salonlarında canla başla tutulduysa; bugün de yarın da aynı ateşle, aynı inançla, emin ellerde, kesintisiz ve tavizsiz sürdürülecektir. GEMİMO Yönetim Kurulu

20 Temmuz 2026 / gemimo.org

İLETİŞİM

ODAMIZ

YÖNETİM ORGANLARI

MEVZUAT

YAYINLAR

LİNKLER